Drasja bij Sjabbat Balak – 22 juni 2013

Door Bert Oude Engberink

Deze week lezen we hoe de Moabitische koning Balak het volk Jisraël wil vernietigen. Balak betekent o.a. ‘nutteloos,’ ‘verspilling,’ en kan ook betekenen ‘jouw heerser,’ of (de god) ‘Baal is je broeder.’ Vorige week nog lazen we hoe het volk Jisraël, onder leiding van Mosjee, de strijd won tegen de verzamelde koningen van Kanaän, Emor, Sjichon en Og. Balak begreep dat hij niet in staat was het volk te vernietigen met militair geweld. Hij besloot daarom om de krachtbron van ons volk te onderzoeken en vanuit onze sterkte ons te vernietigen. Hij wist dat Mosjee, voor hij naar Egypte terugkeerde om de farao te bewegen ons vrij te laten, vele jaren in Midian had gewoond. Daarom informeerde hij bij de groten van Midian en zij vertelden hem dat Mosjees kracht ligt in zijn spraakvermogen. Ondanks zijn spraakgebrek. Dat bracht Balak op een idee: hij huurde de heidense profeet Bileam in om ons te vervloeken. Hij wist al voor de 19e eeuwse Fransman Voltaire dan een scherpe pen dodelijker is dan het dodelijkste zwaard. Balak redeneerde dat als het volk Jisraël zou kunnen worden beschermd door het woord, de kracht van het woord ook zou kunnen leiden tot de ondergang.

Wat Balak en Bileam ook zagen – het waren geen domme jongens op het vlak van wereldpolitiek – was dat wanneer Jisraël zou slagen door te dringen tot Kanaän en daar een op Thora gebouwde samenleving zouden vormen, met daarbij passende nieuwe wegen van omgang tussen mensen onderling; met een gelijk recht voor de kleinste en voor de grootste; met aanbidding van een onzichtbare maar alomtegenwoordige God, die af zou rekenen met voorbije religieuze gedachten van aanbidding van natuurverschijnselen en oorlog; die Jisraël als zijn werktuig op aarde zou gebruiken om zijn heerschappij op aarde te vestigen; als dat het vooruitzicht zou zijn voor de toenmalige komende tijd, dan zou het snel afgelopen kunnen zijn met de heerschappij van de bestaande koninkrijken en de onderdrukking en ontmenselijking van de samenleving. Zij zagen dat Jisraël aan de basis zou liggen van een nieuwe wereldorde, waaraan zij geen deel wilden hebben.

Was Jisraël erin geslaagd om direct na de Uittocht al het land Jisraël binnen te gaan en er een samenleving volgens de Thora te vestigen zouden zij in die dagen niet alleen hun eigen samenleving hebben gebouwd op recht en fatsoen, maar de gehele wereld zou zijn verbeterd, beginnend bij de buurlanden. Met deze verandering zou de hele wereld, iedere samenleving en ieder individu ernaar toe hebben gewerkt alles wat hem en haar in de handen lag aan te wenden voor een betere samenleving en zou het geloof in de Ene God hebben overwonnen. Een gewijde wereld had op een andere frequentie kunnen overgaan. De profeet Zecharja zegt in 14:17 “En zal er op aarde een volk zijn dat NIET naar Jeruzalem optrekt om de Eeuwige Tsewaot als koning te vereren, er zal in dat land geen regen meer vallen.” Heilig de wereld en het gaat je uiteindelijk goed, is ook de boodschap van het Sjema.

Dit vooruitzicht maken Balak en Bileam en de hunnen bang. Zij wilden hun levenswijze handhaven. Zij wilden geen geestelijk bestaan. Daarom hun snode plan. Zij wilden de Israëlieten in de woestijn houden, in een aardse quarantaine, met hun hemelse manna te eten, met af en toe wat water uit een rots, en hun hemelse rookzuil en vuurkolom ter beschutting en als wegwijzer. Balak en Bileam hadden niet de behoefte om Jisraël deze hemelse voorzieningen af te nemen of ze zelfs uit te roeien. Jisraëls dwalen door de woestijn zou voor hun eigen wereld het bewijs zijn dat er weliswaar dolende Jisraëlieten bestaan, maar dat het de Balak way of life is die er toe doet, die door de high society van de wereld wordt nagestreefd en die de wereld mooi maakt. Zolang Jisraël maar niet het land intrekt en een alternatief toont voor die heersende samenleving van toen. De wereld, volgens hun beeld, was mooi en goed, en zou niet veranderd mogen worden.

Het plan Jisraël in de woestijn te houden wordt genoemd in midrasj bamidbar rabba (20:7), dat uitlegt wat wordt bedoeld als Balak tegen Bileam laat zeggen in 22:6 “kom mij dat volk vervloeken. Misschien kan ik het dan verslaan en het uit het land wegjagen.” Welk land? Niet zozeer van de aardbodem laten verdwijnen, daarvoor hadden we Duitsers en hun helpers, nee, ze doelden erop het volk Jisraël uit het land Jisraël weg te houden.

Toen al zagen we, net als nu, dat de volkeren der wereld, vaak zo overtuigd van hun mooie samenlevingen en prachtige culturele verworvenheden, bereid zijn de Joden bloeiende religieuze samenlevingen over de wereld te bieden, zolang die wereld maar de zeggenschap over het land Jisraël behoudt en de eindregie in handen heeft. Dat heet nu ‘ritueel slachtverbod’ en dat heet nu ook ‘de VN.’ Sinds Balak is er niet veel veranderd. De Thora leert ons dat het plan van Balak en Bileam uiteindelijk mislukte. Zo ook in onze tijd. We zien het Joodse volk terugkeren naar het land. Jisraël verwerft zich weer een plek op aarde, tussen de volkeren, maar anders dan die volkeren. De rest van de wereld trekt ten strijde om die gebeurtenissen in het land Jisraël te beïnvloeden.

Ons geachte Nederlandse kamerlid dhr. Han ten Broeke, woonachtig in Haaksbergen, is er de laatste tijd op uit geweest met onze geachte oud-minister Uri Rosenthal, om te kijken of er wat kan gebeuren tussen het huidige Israël en haar buren, nazaten van o.a. die Moabieten en Ammonieten. Veel is nog onduidelijk. Weinig is maar gezegd. Willen ze onze huidige minister van buitenlandse zaken Timmermans voor zijn? Ik hoop het. Willen ze voorkomen dat Nederland vooraan gaat lopen in een Internationale boycot van Israëlische producten uit de zgn. westbank , zoals onze minister graag wil? Ik denk het. Helpen ze Obama daar weer iets vlot te trekken? Misschien….

Er gebeurt veel in het Midden-Oosten. Alom gesnak naar democratie. Kijk maar hoe mooi het nieuwe Syrië gaat worden. Hoe het met de minderheidsrechten in het nieuwe Egypte gaat. Iran kreeg een gematigde president. Het stond in de krant en was op tv. Ja, en het chanoekamannetje woont op de Noordpool. Zijn straks uiteindelijk de mensen die wij in het westen inmiddels graag willen zien als gematigd en betrouwbaar niet nog gevaarlijker voor ons dan de echte schurken, die door iedereen makkelijk kunnen worden ontmaskerd als antisemieten, zoals de Assads en een Dries van Agt ? Zijn zij die roepen: “Hoe goed zijn uw tenten Jacob, uw woningen Jisraël” echt hiervan overtuigd, of zijn het, net als ooit bij Bileam, vloeken waarvan ze de tekst niet kunnen uitspreken.

Uiteindelijk waren Bileam, Balak, Amalek, farao of wie ook niet in staat ons tegen te houden het land in te trekken. Maar het was ook niet Mosjee die ons erin leidde. Het was God zelf die ons uit Egypte leidde, en het was God zelf die ons het land Jisraël liet binnentrekken. Oké, Jehosjoea, Mozes’ opvolger, trok aan een paar touwtjes. Laten we hopen dat de huidige berichten uit Jisraël en uit de regio daar niet veel meer zullen zijn dan berichten, die het doel van terugkeer van ons volk naar het land en onze ontwikkeling daar in geen enkel opzicht in de weg zullen staan. De sidra eindigt met het verhaal over Pinchas, die een Israëliet doodt, die met een Midianitische vrouw ligt, net ná het gebeuren van Balak. Het was een nieuwe strategie van Moab en Midian geworden: hun vrouwen op onze mannen afsturen. Een wel erg enthousiaste Pinchas liet zien dat dat niet kon.

Komende maandagavond wordt het 17 tammoez en begint de periode van Drie Weken tot aan 9 av. Dit is traditioneel de periode van zelfonderzoek als volk om te zien wat we er zelf aan kunnen doen om uit onze sores te komen. Laten we zorgen dat onze eenheid als volk sterker wordt en de zorg voor elkaar toeneemt. We kunnen zelf als volk, hier en in Jisraël, ons heden en onze toekomst vormen.

Ik wens u sjabbat sjalom.