Toespraak

Good sjabbes,

Wie vieren vanavond de inwijding van onze nieuwe torah.
Hiervoor wil ik Bert heel erg bedanken.
Bert heeft zich ingezet om bij de joodse gemeente Torat El in Amerika een Thora te krijgen, en zoals u allen inmiddels heeft gezien is dit gelukt. Bert, Sjkaug !!

Deze Thora  is meer dan 100 jaar oud en afkomstig uit een sjoel in Polen. Deze torah heeft de 2e wereld oorlog doorstaan en via omwegen in de Verenigde Staten terechtgekomen. Rabbijn Jonathan Wittenberg heeft de Thora uit Amerika opgehaald en hem afgelopen week in Weesp bezorgd.

Maar eerst wil ik het over de troonswisseling hebben.
Op 30 April j.l. hebben wij afscheid genomen van Koningin Beatrix en wordt er vanaf deze week in de Nederlandse sjoels het gebed, Hanoteen tesjoe’a , hij die hulp schenkt  aan koningen,  gezegd voor de nieuwe Koning, Willem-Alexander.

Wekelijks wordt in de Nederlandse sjoels het gebed voor het Koninklijk Huis en de regering verkondigd. Met het inhuldigen van Willem-Alexander tot Koning, dient het gebed dat 33 jaar lang voor Koningin Beatrix is gezegd, opnieuw te worden geredigeerd. Niet alleen de verandering van haar naam in die van haar zoon, ook het verschil in het Hebreeuws tussen de mannelijke en vrouwelijke vorm, vergt aanpassing. Sinds 1890 was het gebed Hanoteen tesjoe’a in de vrouwelijke vorm gesteld. Daarnaast verschilt de gezinssituatie van de Koning van die van Prinses Beatrix.

Na 1 regentes en drie vorstinnen, heeft Nederland een koning. Op 30 april is Willem-Alexander de vierde Oranje-koning van Nederland geworden hetgeen een bijzonder moment was, ook voor Joods Nederland. Ruim honderd jaar geleden, in 1898 trad de toen 18 jaar geworden Wilhelmina aan, nadat haar moeder Emma sinds het overlijden van koning Willem III in 1890 regentes was geweest. Daarop volgden Juliana in 1948 en Beatrix in 1980.

Sinds 1898 zijn de tijden drastisch veranderd. Veel landen die destijds nog een gekroonde regeringsleider hadden zijn, na twee wereldoorlogen en democratiseringsprocessen, onder leiding van gekozen presidenten gekomen. De koninklijke familie is dichter bij ons komen te staan. Door de aandacht en snelle berichtgeving in de media, en door het bereikbaar worden van posities die ooit voor de massa onbereikbaar leken, staat ook het koningshuis minder veraf van ons en zijn de leden ervan zeker in de 21e  eeuw onderdeel geworden van de BN-er cultuur. Niettemin straalt het Huis van Oranje nog steeds iets bijzonders uit, wat op een dag als die van de inhuldiging duidelijk tot uitdrukking komt.

Voor de koning en de regering wordt het gebed Hanoteen tesjoe’a gezegd. De redactie van het gebed dateert van voor 1492 en is door de Spaanse joden naar nieuwe oorden meegenomen. Zij eerden de koning van Hispanje, zoals Willem van Oranje, ondanks diens ambivalentie, in de volgende eeuw zou doen.

Ook voor het Joodse bevolkingsdeel is het koninklijk huis dichterbij gekomen. In de afgelopen jaren zijn er legio voorbeelden van momenten waarop het Huis van Oranje belangstelling heeft getoond voor de Joodse gemeenschap.

Dit in het voetspoor van prins Frederik Hendrik, zoon van Willem van Oranje, die op 22 mei – 28 Ijar 1642 als eerste Nederlandse ‘regeringsleider’ de toenmalige Portugese synagoge aan de Amsterdamse Houtgracht had bezocht, 45 jaar nadat de eerste synagoge in Amsterdam was ingericht. Hij werd daar toegesproken door een van de rabbijnen: Menasseh ben Israel. Reeds toen werd bij geopende Hechal een gebed uitgesproken voor de Staten, de stadhouder Frederik Hendrik en zijn familie en, zoals nog steeds bij de Portugezen gebruikelijk voor de stadsbestuurders van Amsterdam.

Zijn vader, Willem van Oranje, weigerde rond 1560, te aanvaarden dat de inquisitie zou worden voortgezet, met de woorden: ‘ik kan niet goedkeuren dat de vorsten over de zielen der mensen heersen willen, en hun de vrijheid van geloof en godsdienst ontnemen’[1].
In de 16e en 17e eeuw wordt  de concrete band met het Huis van Oranje vooral gevormd door adviseurs, financiers en diplomaten in hofkringen, afkomstig uit de Portugese Gemeente. In de 18e eeuw is er echt sprake van joods orangisme. Sindsdien zien de Nederlandse Joden en andere religieuze minderheden het huis van Oranje als een symbool van hun bescherming. Hetgeen nog eens bij het 25-jarig regeringsjubileum van Beatrix door haar aanwezigheid en deelname aan de interreligieuze viering er van, tot uitdrukking kwam.

Helaas heeft het Nationaal Comité inhuldiging niet echt rekening gehouden met de joodse gemeenschap.
Iedere Nederlander wordt op 14 september in de gelegenheid gesteld Prinses Beatrix te bedanken. Althans, dat was de bedoeling. Maar doordat de dag  op Grote Verzoendag, Jom Kipoer, is gepland, kan de Joodse gemeenschap er niet bij zijn. „Dit raakt je in je Joods–zijn.”

De Torah is in het Jodendom zoals u waarschijnlijk weet heel belangrijk.

De Thora beschrijft hoe volgens het jodendom de wereld en de mensheid zijn ontstaan (de schepping door God) en hoe de mensheid zich in de eerste tijd daarna ontwikkelde, (de zondvloed, de verspreiding na de torenbouw in Babel, e.d.) alsmede de vroegste (religieuze) geschiedenis van de Israëlieten, (de voorlopers van) de Joden.
De Thora is om twee redenen voor het (religieuze) jodendom van zeer groot belang.
Enerzijds omdat erin staat verhaald dat God een verbond met drie personen heeft gesloten (Awraham (Abraham), zoon Jitschak (Izaäk) en kleinzoon Ja’akow (Jakob)) die als de aartsvaders zijn gaan fungeren van de Israëlieten, die vanwege dit verbond Gods uitverkoren volk zijn met een eigen door God aangewezen land, het Land van Israël (Eretz Jisrael). Dit verbond werd later bekrachtigd toen – dit wordt eveneens in de Thora vermeld – de Israëlieten onder leiding van Mosjé (Mozes) uit Egypte naar Kanaän (het ‘Beloofde Land’) trokken (de uittocht uit Egypte). In de tussenliggende Sinaïwoestijn sloot God namelijk het hierboven vermelde verbond ook nog eens met de Israëlieten zelf waarbij Mozes als tussenpersoon optrad.

Anderzijds heeft God – ook weer door middel van Mozes – in de Sinaïwoestijn zijn wet (mitswa) aan de Israëlieten bekendgemaakt en hen opgedragen deze stipt na te leven (met als belangrijkste onderdeel de Tien geboden). Volgens het jodendom staan er 613 mitswot (613 geboden) in de Thora opgeschreven (waarvan 611 via Mozes en twee rechtstreeks door God zijn geopenbaard) die de kern vormen van de halacha, het geheel van de rabbinale wetgeving die zeer bepalend is voor het joodse religieuze leven.

We hebben afgelopen week ook de slachtoffers van de 2e wereld oorlog herdacht. De verschrikkelijk  jaren ’40–’45
Zoals op onze Aaron Hakadosh staat geschreven ” ter nagedachtenis aan de vele die zijn omgekomen, vermoord of vergast in de shoah

Hierbij is de tekst op de mantel van de nieuwe Torah passend, de mantel is geschonken door de familie Waterman,  en herdenkt hiermee hun familieleden  die in de 2e wereld oorlog zijn omgekomen.  Een waardiger monument denkbaar dan een Tora te hunner nagedachtenis is er niet.

Misschien zullen sommige denken 3 Torot is wel erg veel voor onze kleine gemeenschap. We zijn inderdaad een heel kleine gemeenschap, maar zo is het joodse volk in z’n geheel ook: atem hame’at mikol ha’amiem – jullie zijn het kleinst van alle volkeren. Wij ook zijn wellicht bijna de kleinste joodse gemeente van Nederland. Maar gelijk het Joodse volk ondanks zijn kleinheid overleefde, overleeft en blijft overleven, zo ook moeten wij verder gaan in het bestaan als onderdeel van Joods Nederland. En zelfs als zouden sommige menen dat het voor hen  niet meer zo hoeft…denk dan aan onze ouders en grootouders, broers en zussen, ooms en tantes die er niet meer zijn, wreed uit ons midden weggerukt… laat deze sjoel met zijn nieuwe Torah een levend monument zijn voor hen, opdat zij van Boven op ons kunnen neerzien en aanschouwen dat diezelfde Torah die zij vereerden ook door ons wordt gekoesterd.”

OMIJN